Ers yr ail ryfel byd, collwyd 44% o'r tir grugog ar fynyddoedd y Berwyn, yn bennaf oherwydd gwelliannau amaethyddol a choedwigaeth. Er hyn, mae'r mynyddoedd hyn, sy'n cwmpasu Llyn Efymwy, yn dal i gynnal yr ardal fwyaf o weundir grugog sy'n weddill yng Nghymru. Ohenvydd diflaniad y grug, mae nifer o adar sy'n bridio yn y cynefin hwn wedi prinhau yng Nghymru. Ymhlith y rhywogaethau hyn mae'r grugiar goch, y cudyll bach, y boda tinwen a'r grugiar ddu. Bwriad Ilawer o'r gwaith rheolaeth ar y warchodfa yw ceisio gwella cyflwr y grug er mwyn annog yr adar hyn, ynghyd d rhai eraill sy'n nodweddiadolo weundiroedd.

Gwnaed Ilawer o waith ar y warchodfa yn yr 1980'au i sicrhau parhad y coedwigoedd deri ac i greu tua 100 hectar (200 erw)o goedwigoedd newydd. Ymhlith yr adar sydd wedli elwa o~r gwaith hwn y mae'r gwybedog brith, y tingoch, telor y coed, y gnocell fraith fwyaf, delor y cnau a'r dylluan frech.

Mae amrywiaeth helaeth o flodau, mwsoglau, rhedynau, ffwng, cen a thrychfilod yn gysylltiedig ~ choedwigoedd deri. Weithiau, o Cuddfan y Garsiwn, gallwch fod yn ddigon ffodus i weld gloynnod byw hardd y brithribin borffor yn hedfan yn uchel yng nghanopi'r coed.

Mae'r 2000 hectar (5000 erw)o goedwig fasnachol o gwmpas y Ilyn wedi creu cynefin ychwanegol sy'n cael ei ddeh~yddio gan sawl rhywogaeth o aderyn, fel y dryw eurben bychan a'r titw penddu mwy cyffredin. Ymhlith rhai o'r rhywogaethau mwy anarferol a geir yn y fforest y mae gwalch Marthin, y gylfin groes, y pila gwyrdd, y bwncath, y gigfran a'r troellwr.

Ceir sawl rhywogaeth o degeiriannau yn tyfu yma, gan gynnwys y tegeirian brych a'r tegeirian Ilydanwyrdd. Mae rhai o'r caeau Ilaith yn lecynnau bridio pwysig i ieir bach yr haf fel y fritheg berlog fach. Mae glaswelltir Ilaith hefyd yn bwysig i adar fel y gylfinir a'r giach, tra bod crec yr eithin a chorhedydd y coed i'w canfod ar y Ilethrau rhedynog sychach.